Langste eclips van de eeuw niet voor iedereen slecht te zien

Een verslag vanaf een schip in de buurt van het eiland Iwo Jima over een prachtige en lange eclips op 22 juli 2009.

De langste eclips van deze eeuw was niet voor iedereen slecht te zien. In kleine delen van India en China was er goed zicht op de eclips al was er vaak veel heiigheid. De beste omstandigheden waren echter weggelegd voor de eclipsjagers die de moeite hadden genomen naar het punt van de langste eclips te gaan in de buurt van het eiland Iwo Jima. Daar ging mijn reis naartoe. Vanuit Tianjin, de vijfde stad van China op ongeveer 120 km ten zuiden van Beijing zetten we per schip via Korea en Japan koers naar Iwo Jima. Bij dat eiland werd in de 2e wereldoorlog zwaar gevochten tussen Amerikanen en Japanners waarbij ongeveer 25.000 doden vielen. Er is een beroemde film over gemaakt. Tijdens de reis lieten we pas ten zuiden van de 30e breedtegraad dikke wolken en regen achter ons, maar de warmte was gedurende de hele reis prominent aanwezig.

Op het schip was een groot aantal fervente eclipsjager aanwezig waarbij het record staat op 26 totale zonsverduisteringen. Voor mij was het echter pas nummer 10. Hoewel er meer dan 1000 passagiers aan boord waren, kon iedereen gemakkelijk een plekje op het dek vinden. De verwachtingen van Meteo Consult gebaseerd op de operationele run van het ECWMF model en de pluim waren optimistisch. Er konden wat cumuluswolken zijn waaruit zelfs een bui kon vallen maar de meeste bewolking zou zich boven ongeveer 12 km bevinden en daar zouden we geen last van hebben. Die verwachting kwam precies uit. In de vroege ochtend van eclipsdag voeren we nog door een bui heen, maar daarna waren er alleen aan de horizon wat stapelwolken en het werd ons duidelijk dat we die met het schip zouden kunnen vermijden. Het plan was om met de baan van de eclips mee te varen waardoor we nog 3 seconden extra totaliteit zouden krijgen.

De zon is de laatste jaren heel weinig actief en daardoor verwachtten we geen of weinig protuberansen (gloeiende wolk van waterstofgas boven het oppervlak van de zon, die soms als een purperrood uitsteeksel buiten de rand van de zon kan worden waargenomen) te zien. We zouden wel extra letten op de schaduwbanden die vaak bij eclipsen van langere duur aanwezig zijn en her en der waren daarvoor witte (bad)lakens neergelegd. Tijdens mijn eerste eclips, in dezelfde SAROS reeks als deze, in 1973 in Kenia konden we die schaduwbanden heel goed zien. Dit keer vertoonden ze zich niet. Vanwege het brede totaliteitspad van ruim 250 km was de verwachting dat het behoorlijk donker zou worden. Aan de heldere hemel kon ik al 15 minuten vóór totaliteit Venus ontwaren. De laatste minuut naar de totaliteit toe is iedere keer weer spannend: we konden de schaduw van heel ver zien aankomen en we konden de cumuluswolken in de verte heel mooi van kleur zien verschieten. De foto’s zijn daar getuige van. In tegenstelling tot veel andere eclipsen waren er nauwelijks diamanten rond de zon te zien gedurende de laatste seconden voor totaliteit al was de laatste diamant prachtig. Een luid gejuich ging op toen de zon helemaal door de maan bedekt werd en we keken 6 min en 42 sec met ontzag naar de verduisterde zon met een prachtige corona eromheen. Mercurius, Venus en Sirius waren uitstekend zichtbaar en achteraf beweerden ervaren astronomen dat ze nog meer sterren konden ontwaren. Zoals iedere eclips was ook deze weer voorbij voor je het wist en het terugkomen van de zon kon je van tientallen kilometers afstand aan zien komen.

In het verleden was ik niet erg tevreden over mijn fotografische capaciteiten en hoewel er veel fotografen zijn die beduidend betere foto’s maken dan ik, ben ik toch best tevreden over mijn foto’s waarvan er hier een paar te zien zijn. De diamant gedurende de laatste seconde voor totaliteit is goed te zien evenals de corona, de gaswolk met een temperatuur van meer dan 1 miljoen graden, rond de zon.

De volgende eclips is op 11 juli 2010 en is moeilijk bereisbaar met een pad over de Stille Oceaan. Paaseiland ligt in het totaliteitspad, maar de reis daar naartoe is vreselijk duur. Een mogelijkheid is Mangaia, een van de Cook Eilanden of in de buurt van Tahiti. In Patagonië in het zuiden van Chili is het dan winter met een lage zonnestand, maar met een flinke dosis geluk zou dit wel een heel mooie plaats zijn.

Er zijn ongeveer 2 totale zonsverduisteringen per 3 jaar en ze zitten allemaal in een specifieke reeks, de SAROS serie. Iedere 18 jaar, 11 dagen en 8 uur hebben aarde, zon en maan vrijwel dezelfde positie ten opzichte van elkaar. Alleen is de aarde dan 120 graden doorgedraaid en de volgende eclips zal dus 120 graden naar het westen toe plaatsvinden. In een periode van ongeveer 1000 jaar trekken de paden heel langzaam van noord naar zuid of omgekeerd over de aarde, maar zijn er alweer nieuwe SAROS reeksen begonnen. Deze eclips komt op 2 augustus 2027 weer terug en het totaliteitspad ligt dan over het noorden van Afrika en het uiterste zuiden van Spanje. O.a. de stad Luxor krijgt met een totale zonsverduistering te maken. Nederland moet nog tot 7 oktober 2135 wachten voordat er een totale zonsverduistering te zien is. Een goede rekenaar zal zich realiseren dat het dan twee volledige cycli na de eclips van 3 augustus 2027 is.