Bizar koude bovenlucht

Spectaculaire bovenluchtkou van boven het noordpoolgebied wordt rond het komende weekeinde over Europa uitgestort.

Een forse bak kou van boven het noordpoolgebied wordt aan het eind van deze week over Europa uitgestort. Zeker op grote hoogte in de atmosfeer zakken de luchttemperaturen tot bizar lage waarden. De noordzijde van de Alpen krijgt naar verwachting met extreme sneeuwval te maken, in de loop van het weekend en volgende week.

Zoals we twee dagen geleden onder meer in Weernieuws al hebben aangestipt, wordt het eind van deze week ook in Nederland behoorlijk guur. De stroming in de bovenlucht en ook aan de grond, draait naar het noorden tot noordwesten. Daarbij geven de weermodellen aan dat een deel van de kou van de zogenaamde ‘Polar Vortex’ - een gebied in de bovenlucht met extreme kou rond de Noordpool - wordt inzogen. Deze meer dan ijskoude lucht duikt vervolgens met de stroming mee Europa in. Op filmpje hiernaast met temperaturen op 5 kilometer hoogte is dat goed te zien - klik op het kaartje voor bewegende beelden.

Kou

De koudste lucht lijkt oost van ons langs tot boven Midden-Europa en het centrale deel van het Middellandse Zeegebied te trekken. De kou is daarbij extreem. Voor de kust van Noorwegen dalen de bovenluchttemperaturen op donderdag tot tussen 47 en 48 graden onder het vriespunt. En aan het begin van het weekeinde eenmaal bij het noorden van Duitsland aangekomen, verschijnt nog altijd -43/-44 graden op de kaarten. Ook boven Noord-Italië wordt volgens het ECMWF-weermodel de -40 gradengrens gepasseerd. Dit zijn stuk voor stuk uitzonderlijk lage waarden voor al deze gebieden. Al helemaal in november, zelfs voor op 5 kilometer hoogte.

Kijken we naar het resultaat op menselijk niveau, dan zien we de maximumtemperaturen in Midden-Europa aan de grond tot rond het vriespunt dalen. Hogerop is de weersituatie een stuk heftiger. Op de hogere Alpenhellingen worden door het ECMWF-model omstandigheden berekend die zonder serieuze poolexpeditiekleding niet te doorstaan zijn. Op zaterdagmiddag op 2800 meter in een deel van de Zwitserse Alpen: matige sneeuwval, een temperatuur van -18 graden Celcius en enige tijd gemiddelde windsnelheden van 80 km/uur, ofwel een volle stormkracht 9. Dit levert (volgens de formule van Steadman) een gevoelstemperatuur op van -43 graden!

Sneeuw

De koude-inval gaat gepaard met neerslag die in steeds meer gebieden een winters karakter krijgt. Ter hoogte van de Alpen worden daarbij de grootste neerslagsommen genoteerd. Het gebergte werkt als een dam waarover de lucht heen moet stromen. De opstuwing (stau) van de luchtmassa’s die hierdoor aan de noordzijde van het Alpenmassief plaatsvindt, veroorzaakt ter plaatse een drastische intensivering van de neerslag. Tussen komende vrijdag en volgende week woensdag sneeuwt het een groot deel van de tijd, tot in de dalen. De zwaarste sneeuwval is op de hogere noordhellingen terug te vinden, waarbij zomaar eens 2 meter nieuwe aanwas gevormd zou kunnen worden.

Lawinegevaar en een basis voor de winter

Terwijl aan de zuidkant van de Alpen recent al veel sneeuw is gevallen (op grote hoogte) zijn de noordflanken tot nu toe wat achtergebleven. Dat zal dus nu in één klap veranderen. Dergelijke verse sneeuwmassa’s op de nu nog vrij schamel bedekte ondergrond levert enorm lawinegevaar op.

Echter, zeker het deel van de lokale bevolking dat van skiën houdt of afhankelijk is van de ski-industrie zal blij zijn met de ontwikkelingen. Want voor een succesvol skiseizoen (lees goede sneeuw door de winter heen) speelt de sneeuwaanwas voorafgaand aan het seizoen een sleutelrol. Er moet een laag worden gevormd van sneeuw die ‘lekker’ inklinkt. Zo ontstaat een robuuste basislaag.

Bij ons: toch ook wel spannend

Zo bar en boos als aan de noordflanken van de Alpen lijkt het bij ons niet te worden. Al zijn de weerkaarten toch nog wel wat spannender dan ze er op het eerste gezicht uitzien.

De enorme kou in de bovenlucht, laat op bij ons haar sporen wel na, met volgens de tijdens het schrijven meest recente berekening van het ECMWF zaterdagochtend boven het overgrote deel van het land op 5 kilometer hoogte -35 graden Celcius of lager, tot in het noordoosten -38 graden aan toe. Er vallen enkele buien, met hagel en natte sneeuw, en vooral in de nacht en vroege ochtend zou het best wel ergens even wit kunnen zijn.

Voordat de lucht bij ons aankomt, is ze nog kouder. Het water van de Noorse zee en de Noordzee is in de late herfst namelijk nog relatief warm, en onderweg naar onze omgeving warmt de lucht langzaam op.

In combinatie met de zeer koude bovenlucht van komend levert dit echter ook een extreem onstabiele opbouw van de atmosfeer op. Dit, samen met de noord- tot noordweststroming in de bovenlucht, levert de potentie op voor het ontstaan voor een zogenaamd ‘polar low’.

Een ‘polar low’ is een soort mini-hurricane, alleen levert het dan geen regen op maar sneeuw (en gelukkig minder wind). Wanneer er voor de Noorse kust op de ‘juiste’ manier een buiencluster wordt gevormd, kan in sommige gevallen met extreme onstabiliteit, een actieve sneeuwdepressie ontstaan. Afgelopen april (!) veroorzaakte een dergelijk systeem bijvoorbeeld in Engeland en West-Frankrijk een flink pak sneeuw. Weermodellen hebben vaak moeite zulke ontwikkelingen op te pikken.

Dat zoiets nu ook gaat gebeuren, is overigens verre van zeker. En als het gebeurt dan is het nog maar de vraag waar zo’n systeem, dat doorgaans behoorlijk klein is, heentrekt. Maar áls er een situatie het ontstaan van een ‘polar low’ in de hand werkt, dan is het er wel één zoals we die rond het komend weekeinde zien.

Via de Meteo Consult Weerlijn (0900-9725, 55 cent/min) kunt u zich tweemaal daags op de hoogte laten houden van de weersontwikkelingen. Voor de ontwikkelingen rond het komend weekend, kunt u optie 2 (tot 5 dagen vooruit) en optie 5 kiezen (tot negen dagen vooruit). Optie 5 bevat een uitgebreide achtergrondanalyse, waarin we natuurlijk ook de komende maanden de vinger aan de pols houden voor wat betreft mogelijk winterweer. Verder staan onder optie 6 maandverwachtingen ingesproken, op dit moment tot en met januari.

Afbeelding homepage: archief.

Bron: Meteo Consult