Ook Ike treft Cuba, geen toeval

Hurricane Ike trekt deze dinsdagavond vrijwel over dezelfde plek in het westen van Cuba als orkaan Gustav deed. Toeval? Een beetje, maar niet helemaal.

Hurricane Ike trekt deze dinsdagavond vrijwel over dezelfde plek in het westen van Cuba als orkaan Gustav deed. Toeval? Een beetje, maar niet helemaal. Het westpuntje van Cuba is één van de klimatologische hurricane-hotspots.

Gustav extreem zwaar

Anderhalve week geleden kwam Gustav ter hoogte aan land op het westelijke deel van Cuba. Gustav, die een geheel andere aanloop volgde dan Ike nu, was even daarvoor ten zuiden van Cuba ‘geëxplodeerd’. In minder dan 9 uur tijd transformeerde hij boven zeer warm zeewater en bij extreem ‘gunstige’ atmosferische omstandigheden van een categorie 1 orkaan tot een categorie 4. Een ‘major’ hurricane. Met gemeten windstoten van 340 km/uur (één van de hoogst gemeten orkaanwindstoten ooit, het record staat op 416 km/uur op 12 april 1934 in Mt. Washington, New Hampshire) veroorzaakte hij grote materiële schade.

Aantal dodelijke slachtoffers in Haïti veel groter

Gelukkig had de Cubaanse overheid op tijd iedereen in het gebied geëvacueerd. Daardoor viel slechts één dodelijk slachtoffer te betreuren. Dit staat in schril contrast met de effecten van Gustav een paar dagen ervoor in Haïti. Die waren catastrofaal, zeker ook in combinatie met de eerder gevallen neerslag van tropische storm Fay.

De Cubaanse overheid, en ook de lokale bevolking hebben veel ervaring met hurricanes, nog meer dan de Haïtiaanse. Bovendien is Haïti nog een stuk armer dan, het toch wel behoorlijk arme maar door het communistische regime strak georganiseerde, Cuba.

Illustrerend hierbij is dat veel mensen op Haïti nog niet eens de beschikking hebben over een goed werkende radio, terwijl in Cuba de overheid ervoor zorgt zelfs letterlijk de meest kleine hout-strooien hutten op afgelegen locatie een TV met ontvangst hebben om de staatstelevisiepropaganda te kunnen bekijken – maar dus ook waarschuwingen voor orkanen.

Ike

Bij Ike waren tot tijdens het schrijven van dit stuk tenminste 4 dodelijke slachtoffers geteld op Cuba. Meer dan bij Gustav. Maar gezien de koers van de orkaan die ook boven land haar orkaanstatus wist te behouden valt het aantal dodelijke slachtoffers, relatief gezien, mee. Ike trok met de kern deels recht over de kustplaatsen Gibara en Puerto Padre en vlak langs steden van serieuze omvang als Las Tunas met ruim 500.000 inwoners, Camaguey met meer dan 300.000 inwoners en Holguin (zo'n 300.000 inwoners).

Op Haíti was het aantal slachtoffers (veroorzaakt door Ike) - voor zover dinsdagavond bekend was - wederom veel hoger: al 61. Door een dijkdoorbraak bij het dorp Cabaret nabij hoofdstad Port-au-Prince liep het dorp onder water.

De actualiteit: opnieuw West-Cuba

Uiteindelijk is Ike Cuba overgestoken en aan de zuidkant van het eiland terecht gekomen. Waarna hij zijn enige tijd zuidwestelijke koers heeft omgezet in een westelijke. En daarbij houdt Ike tijdelijk vrijwel precies dezelfde route aan als Gustav.

Het westpuntje van Cuba, met onder meer de steden Pinar del Rio (150.000 inwoners) en San Cristobal (70.000 inwoners) heeft deze dinsdagavond (lokale tijd) met Ike dus korte tijd na Gustav opnieuw met een hurricane te maken. Al is het 'slechts' een categorie 1 orkaan. Maar toch, met gemiddelde windsnelheden tegen 130 kilometer per uur, en windstoten daar nog enkele tientallen kilometers per uur boven, en in combinatie met honderden millimeters neerslag, gaat het flink tekeer.

En dat terwijl de mensen net weer een aantal dagen thuis waren. In de kustzone wonen daar gelukkig weinig mensen, en niet zonder reden. Maar ook landinwaarts zal de heftigheid van wind en regen groot zijn. En nu komt er dus wederom een orkaan precies over dezelfde plek. Havana lijkt, net als bij Gustav, zeker qua wind, grotendeels buiten schot te blijven.

Toeval? Zeker niet

Dit seizoen heeft Cuba al met 3 overtrekkende tropische stormen dan wel orkanen te maken gehad. Tropische storm Fay veroorzaakte vooral extreem veel regen. Gustav en nu dus Ike combineerden dat ook nog eens met extreme windsnelheden.

De meeste neerslag viel toen op Haïti. Haïti dat overigens ook keer op keer de klos is geweest de afgelopen weken. Met extreem veel regen en soms ook wind. Kijk maar naar de afbeeldingen hiernaast. Haïti is het westelijke deel van het eiland ten oosten van Cuba.

Dat Haiti zó vaak getroffen is dit seizoen, is net ietsjes bijzonderder dan dat Cuba vaak geraakt is. Dat is deels ook logisch vanwege het verschil in omvang van beide landen (hoe groter je bent hoe meer kans je hebt dat ergens extreem weer optreedt). Maar als we scherp kijken naar de dichtheid van de vele lijnen op de kaart en we focussen ons op het westen van Cuba, dan zien we dat daar de dichtheid van lijnen nog veel groter is dan boven Haïti.

Dat Haiti ook statistisch gezien in de vuurlinie van tropische stormen en orkanen ligt blijft echter als een paal boven water staan.

Uit de afbeeldingen valt op dat vooral zuid en noord van de grootste eilanden de meeste orkaanactiviteit te vinden is. Vooral aan de noordzijde van Hispaniola en Cuba (het eiland waar Haiti op ligt) liggen daarbij veel kleinere eilandengroepen in de vuurlinie.

De verklaring dat de meeste activiteit buiten de grote landoppervlakten en ook grotendeels buiten de grote eilanden plaatsvindt, ligt er in dat de motor van de stormen en orkanen het zeer warme zeewater is, en dat landoppervlak bovendien de tropisch systemen verstoord (door wrijving).

De verklaring voor de routes die de systemen vaak volgen, want daar zien we ook duidelijke voorkeuren in terug, is gecompliceerder. Dat heeft te maken met het al dan niet gunstig zijn van de opbouw van de atmosfeer waar een systeem doorheen trekt en de stromingspatronen. Per periode verschillen al deze variabelen, waardoor ook per maand de activiteit per gebied verschilt.

Bronnen: Hurricane Center, KNMI, Meteo Consult