Groeispurt van gletsjer in Patagonië

Mondiaal krimpen de gletsjers en het Noordpoolijs smelt letterlijk als sneeuw voor de zon. Toch gebeurt dat niet overal. Het ijs rondom de Zuidpool bereikte begin dit jaar een maximale uitbreiding en ook de gletsjers in Patogonië zijn 'eigenwijs'. Eén gletsjer in het bijzonder is daar met een groeispurt bezig. Lees het verslag van de expeditieleden die dat deze maand ontdekten.

De laatste jaren staan de kranten bol van berichten over de opwarming van de Aarde. De oorzaak van deze opwarming kan een natuurlijke klimaatschommeling zijn, maar de kans is groot dat de mens tenminste een deel van deze opwarming op zijn geweten heeft. Vooral door het verbranden van fossiele brandstoffen, wordt het CO2-gehalte in de atmosfeer verhoogd. CO2 is een broeikasgas. De bedoeling van dit verhaal is echter niet om de hele discussie over het versterkte broeikaseffect opnieuw op te rakelen en de voor- en tegenstanders aan het woord te laten, dat is in het verleden al meer dan eens gebeurd en er wordt tegenwoordig daar al genoeg over geschreven. We gaan het vandaag over ijs hebben.

Gletsjers trekken terug, maar niet overal!

Wie simpelweg naar de feiten kijkt, kan niet anders concluderen dat het, tenminste tot de eerste helft van dit jaar, mondiaal flink is opgewarmd. Zelfs de afgelopen januarimaand was, ondanks de koude winterperiode in China en lokaal elders, nog steeds een fractie warmer dan het gemiddelde over de jaren 1971-2000. In dat kader is het veelbetekenend dat het ijs rondom de Noordpool vorige zomer maximaal wist af te smelten en deze zomer moeten we maar afwachten tot hoeveel deze afsmelting zal gaan. In de meeste berggebieden in meer gematigde breedten waar zich gletsjers bevinden, krimpen deze en dat geldt ook voor de ijskap op Groenland.

Zijn er ook gebieden te vinden waar het ijs zich nog wel weet uit te breiden, of zich minstens weet te handhaven? De ijskap van Antarctica gaat min of meer zijn eigen gang, en de wateren rondom de Zuidpool kenden dit jaar een maximale ijsuitbreiding. Ook de gletsjers in Patagonië, in het uiterste zuiden van Zuid-Amerika zijn eigenwijs. Een paar dagen geleden plaatsten we hier een bericht over het spectaculaire afkalven van de Perito Moreno gletsjer daar. De ijsstromen daar lijken zich niet alleen maar terug te trekken, maar lijken meer te pulseren. Het was dan ook verrassend toen er afgelopen zaterdag in de Telegraaf een bericht verscheen dat de Pius-XI gletsjer daar zelfs bezig is met een spectaculaire opmars!

De ontdekking werd gedaan door een expeditie van Nederlandse alpinisten. Hun verhaal, dat ook op de site www.climbing.nl/patagonia2008/  valt te lezen, volgt hieronder.

Het verslag van de Nederlandse expeditie in Patagonië.

Tijdens hun expeditie in het onbewoonde westelijke fjordengebied van Chili hebben Nederlandse alpinisten ontdekt dat de beroemde Pius XI-gletsjer aan een extreme spurt bezig is. De ijsstroom blijkt de laatste jaren kilometers te zijn gegroeid en walst op dit moment eeuwenoude Patagoonse bossen plat. Dit is des te opmerkelijker omdat de laatste jaren in de media veel berichten verschenen die juist op het tegenovergestelde zouden moeten wijzen: namelijk dat de snel krimpende gletsjers van Patagonië symbool staan voor de wereldwijde klimaatverandering.
Het doel van de Nederlandse expeditie is het maken van beklimmingen in het nauwelijks gekarteerde fjordengebied van westelijk Patagonië. Vervolgens zou de Hielo Sur, de zuidelijke Patagoonse ijskap, zijnde de grootste landijsmassa buiten de poolgebieden, op ski's worden overgestoken.
 Op 17 juni jongstleden verliet de groep van zes Nederlanders de Chileense havenstad Punta Arenas aan boord van de Nederlandse schoener Abel Tasman. Dit schip is eigendom van het Nederlandse echtpaar Jack Homma en Gerda Hoekstra die er al tien jaar mee de wereldzeeën bevaren. Thans hebben ze het Argentijnse Ushaia als hun thuishaven.
De expeditie bestaat voorts uit de Nederlandse alpinisten Marin Fickweiler, Edwin Klerkx en Ronald Naar. De eerstgenoemde beklom eerder dit jaar in Patagonië ook al de beroemde Torre Central del Paine, een van de moeilijkste rotspieken op aarde. "In dit deel van Zuid-Amerika tref je 's werelds meest uitdagende bergen," stelt Fickweiler. "Niet alleen is het weer hier heel grillig, maar bovendien is het graniet jong en messcherp. En de meeste toppen zijn volledig met rijp bedekt. Die combinatie vind je op geen enkele andere plek op aarde."
Ook glacioloog Dr. Coen Hofstede, werkzaam bij het Alfred Wegener Instituut in het Duitse Bremerhaven, behoort tot het team. Gedurende de tocht neemt Hofstede in opdracht van de University of Maine sneeuwmonsters om de chemische samenstelling in kaart te brengen. Hiermee hopen de Amerikaanse wetenschappers weerpatronen te kunnen vaststellen, alsmede de oorsprong van eventuele sneeuwvervuiling te kunnen detecteren.
Het unieke van deze expeditie is dat ze tijdens de winter plaatsvindt. "De reden hiervoor is dat hartje winter, dus in juni, het stormachtige weer van Patagonië enigszins tot bedaren komt," meldt expeditieleider Ronald Naar, die eerder met Hofstede de ijskappen van Groenland en Antarctica overstak. "Dat is zeker juist, maar het weer is nog altijd erg bizar, met veel wind, potdichte mist en veel regen. We zijn hier de afgelopen weken, op een handvol vissersbootjes na, geen mens tegengekomen."
Er doen al jaren verhalen de ronde dat de gletsjers in dit gebied sterk op hun retour zijn. Om dit te bewijzen staan er in het veelbesproken boek ‘An inconvenient truth’ van de Amerikaanse ex-presidentskandidaat Al Gore en in publicaties van Greenpeace foto's van de situatie aan het begin van de vorige eeuw en nu. "Desondanks is onder glaciologen bekend dat de Patagoonse gletsjers op dit moment zeer gezond zijn en zelfs sterk groeiend, maar wat we bij de Pius XI-gletsjer hebben waargenomen, slaat alles: in vergelijking met veertig jaar oude kaarten is de ijsstroom zeker zo'n acht kilometer opgerukt," meldt Hofstede. "Het geweld van het oprukkende ijs is indrukwekkend: eeuwenoude bossen worden door het ijs platgewalst." Hofstede heeft foto's gemaakt, GPS-metingen gedaan en er zijn monsters van sneeuw en van omgeduwde bomen genomen.
Op 7 juli begon het team van drie bergbeklimmers en glacioloog Hofstede aan hun skitocht over de zuidelijke Patagoonse ijskap. Midden op dit bizarre gletsjerplateau hopen de drie alpinisten en de glacioloog de 3554 meter hoge Cerre Moreno te beklimmen alvorens aan de afdaling naar de Argentijnse pampa's te beginnen. Eind juli hoopt het team bij het dorpje El Chalten in Argentinië weer de bewoonde wereld te bereiken.

Tot zover het boeiende verhaal van de expeditieleden. Waarom de Pius-XI gletsjer momenteel zo sterk uitdijt, wordt onderzocht. Het hoeft niet persé te betekenen dat de gletsjer kerngezond is; mogelijk schuift de ijsstroom door een grotere hoeveelheid smeltwater die daardoor de wrijving met de bodem verlaagt, sneller vooruit en neemt netto de hoeveelheid ijs af. Toch is een verschil van acht kilometer in veertig jaar, waarover de expeditieleden spreken, fors te noemen. Het moge duidelijk zijn dat als een toenemende hoeveelheid smeltwater de werkelijke oorzaak is van het uitbreiden van de gletsjer, deze groei niet veel langer meer kan duren. De komende jaren zullen uitwijzen wat er met de gletsjers in Patagonië in het algemeen verder gaat gebeuren en met de Pius-XI gletsjer in het bijzonder. Wie het relaas van de Nederlandse expeditie verder wil volgen, raadplege de link hieronder.

Bronnen: Meteo Consult, de Telegraaf, diverse internetsites, vooral www.climbing.nl/patagonia2008/, waarvan ook de meeste bij dit artikel geplaatste foto’s afkomstig zijn.