Wielrennen en het weer

Nu de ronde van Frankrijk voor de deur staat blikken wij terug op een aantal wielermomenten waarin het weer een sleutelrol heeft gespeeld.

De 95e Ronde van Frankrijk, ofwel Tour de France, gaat vandaag opnieuw van start in het Franse plaatsje Brest in Bretagne. Dit gebeurt onder licht wisselvallige omstandigheden: een vriendelijk zonnetje, maar ook een aantal buien. Het weer heeft altijd een flinke invloed gehad op de prestaties van wielrenners. In dit verhaal blikken we terug op een aantal unieke wielermomenten waarin het weer een sleutelrol heeft gespeeld.

De hel van het noorden

"This is a race that suits me when I'm having a good day. On the other hand, if you don't have the legs, this is the worst place you could possibly be." Met deze woorden omschreef Jo Planckaert in 2004 de wielerklassieker Parijs-Roubaix. De wedstrijd staat bekend om zijn kasseien die menig wielrenner slapeloze nachten bezorgen. Deze stroken zijn na de Tweede Wereldoorlog aangelegd om kapotgeschoten wegen te herstellen. Als de wielrenners in hoog tempo over deze wegen rijden, stuitert hun fiets over de kinderkopjes met als gevolg zere polsen van alle klappen die de gewrichten te verwerken krijgen.

Niet alleen pijn in de gewrichten is iets waar de sporters van wakker kunnen liggen. Ook het weer, dat in april alle kanten op kan gaan, is van grote invloed op de wedstrijd. In droog weer is het stoffig, maar bij natte omstandigheden wordt de rit werkelijk erbarmelijk. De wegen worden namelijk spekglad en staan dan behalve voor pijn in de polsen ook garant voor menig valpartij op de smalle wegen. Onder deze omstandigheden wordt gekscherend weleens gezegd dat geen wedstrijd zo dicht bij de oervorm van wielrennen komt.

Dat het niet alleen bij Parijs-Roubaix kan spoken, blijkt als wij op zoek gaan naar legendarische verhalen over de Giro d’Italia en de Tour de France. Beide wedstrijden beginnen midden in de zomer, maar toch is dat geen garantie voor gunstige weersomstandigheden.

Stau en Fohn in de bergetappes

Garant voor spektakel staan altijd de bergetappes. Wie herinnert zich niet de dagen waarin het weer compleet omslaat zodra de wielrenners over de top van een berg zijn gekomen en kunnen beginnen aan de afdaling.

Voor het zover is, moeten de renners in bewolkt weer en af en toe wat regen de berg beklimmen. Dit heeft te maken met de wind die vochtige lucht tegen de berg opstuwt. Deze lucht wordt gedwongen om op te stijgen waardoor hij afkoelt en condenseert. Wolken zijn het gevolg. Dit proces wordt ook wel de stau-werking genoemd.

Zodra de renners de top zijn gepasseerd, lossen de wolken op en breekt de zon goed door. Het wordt zo warm dat de sporters zich van een deel van hun kleding ontdoen en vaak met een open wielrenvest de afdaling vervolgen. Na passage van de berg kan de vochtige lucht weer dalen. De temperatuur stijgt waardoor al het water verdampt en de wolken oplossen. Dit proces staat bekend als de fohn-werking.

De helletocht van 1909

De 150 wielrenners die zich in 1909 aan de start van de Ronde van Frankrijk hadden gemeld, troffen het niet met het weer. Het was op dat moment noodweer in West-Europa. Veertien dagen lang moesten de renners afzien in onmenselijke weersomstandigheden. Wegen waren veranderd in modderpoelen en de tocht werd omgevormd tot een ware helletocht.

Eén man bleek zich van deze omstandigheden weinig aan te trekken: Francois Faber, die van een andere planeet leek te komen. Deze Luxemburgse reus lachte om de weersomstandigheden en verpletterde onder de barre weersomstandigheden al zijn tegenstanders. Het peleton was aan het afzien bij de ijzige wind, pijnlijke slagregens en bijtende kou. Tijdens de tweede etappe ontvluchtte Faber het peleton al vrij snel na de start. Pas na de finish in Metz zagen de andere renners hem weer terug. De nummer twee van deze etappe kwam een half uur na Faber over de eindstreep.

Ook de dagen daarna trok de wielrenner uit Luxemburg zich niets aan van het weer. Daar waar het peleton aan het afzien was, won hij 5 etappes op rij. Daarna kon de renner het wat rustiger aan doen en uiteindelijk was hij de eindwinnaar van de Tour van 1909.

Hondenweer tijden de Pyreneeënrit van 1926

Het passeren van de 2000 meter hoge top van de Tourmalet is al een kunst op zich. Maar wat als het hondenweer zodanig is dat bijna niemand op zijn fiets blijft. Deze omstandigheden stonden de renners te wachten in 1926: hagel, sneeuw, mist en een snijdend koude wind. Even werd gevreesd dat de Tour die dag vroegtijdig zou eindigen zonder ook maar één renner die de finish zou passeren.

Het was een lange dag voor de wedstrijdjury. De Belg Buysse kwam als eerste over de finish. Om half elf ’s avonds was de etappe met slechts drie man over de eindstreep nog steeds niet ten einde. Daarna arriveerden er nog een stuk of 10. Terwijl deze heren gecomplimenteerd werden met hun prestatie arriveerde ook een boze veevervoerder. Hij had enkele kilometers voor de finish een tiental wielrenners uit zijn wagen geladen die vele kilometers met hem hadden meegereden. Slechts 5 hadden betaald en hij wilde toch echt snel zijn geld hebben…

Weer of geen weer…

De wielrenner Charly Gaul, ook wel de engel van het gebergte genoemd, werd in 1990 uitgeroepen tot Luxemburgs sportman van de 20e eeuw. Met slechts 1 meter 73 lengte en een gewicht van 64 kilogram zag de wielrenner er fragiel en kwetsbaar uit.

Ook hier was dit bedriegende schijn, want in erbarmelijke weersomstandigheden steeg de wielrenner boven zichzelf uit. Onder hevige Alpenregens zette hij in 1958 de basis neer voor de uiteindelijke winst in de Ronde van Frankrijk.

Opmerkelijk is ook de proloog van de Tour die in 1978 in Leiden werd gereden. Deze werd gewonnen door de Nederlander Jan Raas. Toch mocht hij de volgende dag de gele trui niet dragen. Tourdirecteur Felix Levitan besloot de uitslag niet mee te laten tellen voor het klassement. Volgens hem maakte de regen het parcours te gevaarlijk. Een opmerkelijke beslissing voor iemand die normaalgesproken niet terugdeinsde voor extreme weersomstandigheden in de zwaarste bergetappes.

Iemand die een hekel heeft aan slecht weer is Jan Ulrich. Het kan hem echter niet warm genoeg zijn. In 1998 verloor de renner tijdens noodweer op La Deux Alpes van Marco Pantani.

IJskoude mistral

In 2000 waaide er een ijskoude mistral over de Mont Ventoux, ook wel de reus van de Provence genaamd. De dag voorafgaand aan de etappe waaide het zo hard dat de tourdirectie besloot om de perstent bovenop de berg weg te halen. Geletruidrager Lance Armstrong omschreef de omgeving als een maanlandschap. Dat was volgens anderen, die het een Apocalyps of hel op aarde noemden, een understatement.

Er werd overwogen om de etappe van 14 juli 2000 over de berg in te korten of af te gelasten. De avond voorafgaand aan de etappe maakte tourdirecteur Jean-Marie Leblanc duidelijk dat iets dergelijks niet zou gebeuren. De wind van ongeveer 60 kilometer per uur en een temperatuur van slechts 6 graden mochten geen beletsen vormen. Marco Pantani won de rit uiteindelijk, ten koste van Lance Armstrong.

De Mont Ventoux heeft vaker een belangrijke rol gespeeld in de Ronde van Frankrijk. Op 13 juli 1967 overleed Tom Simpson op weg naar het ziekenhuis nadat hij op deze berg van zijn fiets was gevallen en zijn bewustzijn verloor. Het warme weer en de zware etappe in combinatie met drank, doping en uitputting werd hem fataal.

Wind en tijdritten

De wind heeft bij tijdritten een bijzonder grote invloed op de prestaties van de wielrenners. De renners starten niet tegelijkertijd waardoor degenen die als eerste starten gunstigere omstandigheden kunnen hebben dan renners die later van start mogen gaan.

Een dergelijke situatie deed zich voor bij de slotetappe van de Ronde van Italie in 2008. Pintoni won de rit dankzij een draaiende wind. Hij kon vrij vroeg van start gaan, maar renners die later begonnen aan deze wedstrijd kregen te maken met tegenwind.

Of het weer de komende weken ook van invloed zal zijn op de Tour de France wordt door ons met spanning gevolgd. Bent u zelf van plan om een etappe van de Tour de gaan bekijken, vraag dan het weer op via onze sms-dienst: Stuur een bericht met de tekst ‘WL plaats’, bijvoorbeeld ´WL Brest´ naar 5454, en u ontvangt het weer voor de komende dagen in een begrijpelijke tekst. Klik hier voor meer informatie over onze SMS-diensten.

Bronnen: www.nu.nl; www.wikipedia.nl; www.nrc.nl; www.digitalebibliotheek.nl; www.tourdefrance.nl; www.dewielersite.net

Foto voorpagina: Uitsnede van Stockfoto