Warmterecord wordt fotofinish tussen 2006 en 2007

Het leek 'bijna zeker' te zijn dat 2007 nog warmer zou worden dan 2006, maar de voorbije vorstperiode maakte dat een stuk onzekerder. Hoe nipt het allemaal is, leggen we uit. Ook kijken we vooruit naar de nieuwe winterperiode die mogelijk in januari 2008 zijn beslag krijgt.

Op 30 november schreven we dat het ‘bijna zeker’ was dat het warmterecord van 2006 dit jaar opnieuw gebroken zou worden. Met het te verwachten veel te zachte weer leek er geen vuiltje aan de lucht te zijn. Inderdaad verliep de eerste decemberweek boterzacht en ook daarna werd het niet meteen koud. Halverwege deze maand lag het warmteoverschot van 2007 op 567.8 graaddagen en daarmee ruim 41 punten boven de eindstand van 2006. Met andere woorden, de resterende 16 decemberdagen zouden méér dan 2.5 graden kouder dan de norm moeten verlopen om het record nog uit de boeken te houden!

… Maar toen ging het vriezen. Eerst nog aarzelend, maar geleidelijk forser. Sterker nog, uiteindelijk groeide de winterse prik uit tot een veeg van allure, en kon er van een heuse vorstperiode worden gesproken! Het opgebouwde warmteoverschot verdween als sneeuw voor de zon, alleen al op 21 december werden er acht volle graden ingeleverd en daarmee is deze dag zowel absoluut, als ten opzichte van de dagnorm, de koudste dag van geheel 2007. Na de prachtige ‘rijpzaterdag’ ging het kwik omhoog, maar werd het niet echt zacht. Zelfs gisteren (tweede kerstdag) lag de gemiddelde etmaaltemperatuur in De Bilt nog 0.1 graad onder de dagnorm. Het gevolg is in ieder geval dat het overschot ten opzichte van 2006 nu tot een tekort is verworden, van in totaal 8.5 graaddagen.

Het ‘bijna zekere’ temperatuurrecord is daarmee toch nog behoorlijk onzeker geworden. Duidelijk is in ieder geval dat het verschil tussen 2006 en 2007 uiteindelijk minimaal zal zijn en dat er bij wijze van spreken een fotofinish nodig zal zijn welk van de twee jaren de warmste zal zijn. Het is niet ondenkbaar dat beide jaren precies even warm zullen worden, maar de kans dat 2007 met een banddikte de warmste wordt, is wat groter. Gedurende de laatste dagen van het jaar laat de klimatologie namelijk een duidelijke daling zien van 3.9 graden vandaag, tot 2.2 graden op Oudejaarsdag. In werkelijkheid zal het de komende dagen behoorlijk zacht worden en lijkt het warmtetekort helemaal weggewerkt te worden. Zowel 2006 als 2007 zullen op 11.2 graden uitkomen, waarbij 2007 wellicht 0,01 (éénhonderdste graad!) warmer zal worden dan 2006…

Hoewel de vorige week overduidelijk heeft geleerd dat het in ons land, óók in een warmer klimaat best nog wel kan winteren, is het opvallend dat bij het gewone publiek het misverstand heerst dat het in een recordwarm jaar nooit eens koud zou kunnen worden. Kort door de bocht gaand zou men kunnen zeggen dat in een ‘normaal’ jaar, naast een paar ‘gemiddelde’ dagen qua temperatuur, ongeveer de helft van het aantal dagen te koud, en de andere helft te warm zal verlopen. In een warmer jaar zal die groep ‘te koude’ dagen kleiner worden, maar niet geheel verdwijnen, ook niet in een ‘superwarm’ jaar. Daarvoor is ons weer te grillig en een periode van 365 of 366 dagen eenvoudigweg te lang.

Het grafiekje hiernaast laat dat overduidelijk zien. De eerste helft van het jaar verliep uitzonderlijk warm, waarbij diverse records sneuvelden, maar de tweede jaarhelft liet in feite ongeveer gemiddelde temperaturen zien.  Die uitzonderlijke warme periode begon in 2006 al half maart en werd eigenlijk alleen door een koele augustus even onderbroken. Want ook 2006 heeft heel wat kou opgeleverd! Op 24 maart 2006 bedroeg het warmtetekort van dat jaar bijna 134 graaddagen en het duurde tot en met 18 juni alvorens dit tekort geheel was weggewerkt. In feite kunnen we dus zeggen dat een uitzonderlijk warme periode die eind maart 2006 begon en tot en met eind juni 2007 duurde, deze twee warmtejaarrecords heeft gemaakt.

Hoe 2008 qua temperatuur zal gaan verlopen, is nu natuurlijk nog volledig koffiedik kijken. De kans is echter aanzienlijk dat het komende jaar, net als 2006, niet met boven normale temperaturen zal beginnen. Wellicht dat met de jaarwisseling de winter opnieuw schoorvoetend ons land zal gaan bezoeken, maar serieuzer winterwerk ligt op de loer. Zeker is het allemaal bepaald niet, maar de ‘winterkansverwachtingindex’ zal vandaag toch op een ruime voldoende kunnen worden gezet. Veel modellen laten het wintertje na een halve week alweer aflopen, maar ook daar kleven genoeg onzekerheden aan. Er is een kleine (maar niet verwaarloosbare) kans dat we in de loop van de eerste januariweek pardoes de matige tot strenge vorst induiken! Wat dat betreft is de controlerun van de nieuwste 0u run van het ECMWF veelbetekenend. Deze laat zelfs op de +360 (10 januari 2008 dus) nog een onvervalste winterse setting zien met een diepe depressie boven Italië en een krachtig hoog tussen de Witte Zee en Nova Zembla. Met een stevige wind uit oost tot noordoost wordt dan zeer koude lucht aangevoerd. Als we de kaart letterlijk nemen, dan is het kwik op het 850 hPa-vlak in het noordoosten van ons land al tot -10 graden gedaald, maar ligt er boven de Oostzee en de Baltische staten een gebied met 850 hPa temperaturen te wachten van -15 tot -20 graden. Kortom, in sommige berekeningen zit nog genoeg winterweer en wie weet, wordt één van die visies bewaarheid.

Wij zullen de ontwikkelingen in ieder geval goed blijven volgen en iedere dag zal op onze Meteo Consult weerlijn (0900-9725) de laatste stand van zaken worden ingesproken. Kies optie 2 voor een verwachting tot 5 dagen vooruit, en optie 5 voor een verwachting van dag ‘6’ tot dag ‘10’.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, Weerwoord, Climate Prediction Centre, ECMWF.

Foto’s: Karin Broekhuijsen (voorpagina); Jannes Wiersema; KNMI, Climate Prediction Center; ECMWF.