Witte kerst of niet?

Hij komt rond deze tijd van het jaar elk jaar weer terug, de vraag of we een witte kerst krijgen. Hoe zijn de sneeuwkansen dit jaar?

We horen hem weer geregeld voorbijkomen op de radio: het lied “White Christmas” van Bing Crosby met die ene bekende zin: “I’m dreaming of a white Christmas”. Na het horen van dit lied gaan bij de meeste mensen de harten al sneller kloppen en vragen we ons zoals ieder jaar weer af: wordt het dit jaar een witte kerst? Veel mensen associëren kerst immers met sneeuw. En dan willen we niet een paar verdwaalde vlokken, maar meteen een dik pak van – laten we zeggen – minstens vijf centimeter. Met nog acht dagen te gaan voor kerst proberen we verderop in dit artikel al te bekijken wat de sneeuwkansen voor de beide kerstdagen zijn.  

Nu is sneeuw in Nederland in ieder geval geen alledaags verschijnsel. In december wordt op niet meer dan gemiddeld vijf dagen sneeuw gezien aldus de norm (tijdvak 1971-2000). En het moet natuurlijk precies uitkomen dat er op beide kerstdagen een laag sneeuw ligt die dan ook nog eens minstens 1 centimeter dik en bovendien geheel gesloten op meetpunt De Bilt moet zijn. Dit is immers de eis die het KNMI in De Bilt voor een officiële, landelijke witte kerst hanteert. Voor het meteorologisch hoofdweerstation De Bilt is gekozen omdat hiervan de sneeuwgegevens over meer dan honderd jaar bekend zijn.  

Zo dateert de laatste officiële witte kerst alweer van 1981, toen we in Nederland een zeer sneeuwrijke december beleefden met vooral een paar dagen voor de kerst veel sneeuw. Op Ameland waaide de sneeuw zelfs op tot hopen van anderhalve meter! Tijdens de kerstdagen zelf lag er in het midden van het land plaatselijk 20 centimeter sneeuw. Limburg en Brabant werden toen het minst bedeeld, met enkele centimeters sneeuw. Een week voor kerst bewoog de temperatuur zich tussen -10 en -20 graden, maar op eerste kerstdag dooide het overdag licht, terwijl het ’s nachts licht vroor. 

Aan de vooravond van Kerstmis 2000 viel er in een vrij groot deel van het land sneeuw, in het noorden en oosten kwam zowaar een mooie, dikke laag van zes tot tien centimeter tot stand. In zo’n driekwart van het land begon de eerste kerstdag dan ook (goed) wit, maar uitgerekend in De Bilt lag slechts 1 centimeter sneeuw en bovendien was de laag sneeuw niet gesloten (sommige stukken meetveld waren nog zichtbaar), zodat de officiële status van een witte kerst uitbleef, tot ongenoegen van sommigen omdat in toch zo’n driekwart van het land wel van een witte kerst gesproken kon worden! 

In 2001 was het een gure kerst met regionaal sneeuwval, die landinwaarts op tweede kerstdag voor een wit laagje zorgde. In de ochtend was het al in Oost-Groningen goed wit, met een sneeuwdek van vijf centimeter. Overdag vielen er winterse buien, met naast regen en hagel ook sneeuw, zoals in Wageningen rond 13.30 uur. Het was een flinke bui met grote sneeuwvlokken. En ook in de avond van 26 december zouden er nog een aantal malse sneeuwbuien volgen, die voornamelijk in het binnenland op de valreep voor een niet-officiële witte kerst zorgden! In het Limburgse Limbricht werd uiteindelijk om middernacht zeven centimeter sneeuw opgetekend. Wageningen, Bennekom en de Achterhoek kregen tussen twee en vier centimeter sneeuw, de waarnemer in Zwolle-Noord gaf vier centimeter door. Maar De Bilt, tja, daar bleef men verstoken van een mooi sneeuwdek dus daarom was het officieel weer geen landelijke witte kerst.

In 2005 viel op tweede kerstdag sneeuw in het noorden en oosten van het land, maar tot een dik pak kwam het nergens.

En vorig jaar verliep de kerst ‘knalgroen’ en grauw en grijs, maar niet al te zacht, in veel provincies konden we het gerust kil noemen, met op tweede kerstdag maximumtemperaturen van 2 à 3 graden.  

Dit waren de feiten uit de voorgaande jaren, terug naar het heden. Het is zo klaar als een klontje dat je naast neerslag ook (een portie) koude lucht nodig hebt om sneeuw te krijgen. In dit opzicht kan de uitgangspositie voor een eventuele witte kerst vrij gunstig worden genoemd! Want deze week, de week voor kerst, blijft er sprake van een licht-winterse periode met ’s nachts en ’s ochtends (vroeg) vorst en middagtemperaturen van een paar graden boven nul. Een oostelijke stroming aan de flank van een krachtig hogedrukgebied dat dichtbij Nederland ligt brengt de koude, continentale lucht. Maar in het oosten van Europa is er nog geen strenge vrieskou aanwezig - het is daar vrijwel net zo koud als hier - zodat de vorst niet door zal zetten.

De weerkaarten voor de lange termijn laten zien dat er uitgerekend vlak voor kerst iets gaat veranderen. Het eerdervermelde hogedrukgebied trekt dan, volgens de nieuwste computerberekeningen, naar de Oekraine weg om dan plaats te maken voor de invloed van een lagedrukgebied op de oceaan. De wind draait op nadering hiervan van oostelijke richtingen langzamerhand naar zuidelijke richtingen en vanuit het westen nadert er een neerslagzone met daarachter zachtere lucht, uitgerekend op de dag voor kerst en/of kerstavond, 24 december dus.

Zoals zo vaak kan op de overgang tussen koude en zachte lucht een neerslagfront sneeuwval brengen. Het is echter zeer de vraag wat de activiteit van de neerslagzone tegen die tijd zal zijn en of er überhaupt sneeuw te verwachten is. En zeker in dit stadium, met nog acht dagen te gaan voor de kerstdagen, kunnen we hier (nog) geen concrete antwoorden op geven. Daarvoor is het gewoonweg nog wat te vroeg. Echter, gezien de voorgeschiedenis met de huidige koude periode in ons land, kunnen we wel vaststellen dat de kans op sneeuw allesbehalve nul is. In onze weerpresentaties op radio, tv en internet komen we hier later op terug! Alles over het weer en de sneeuwkansen tijdens de kerstdagen hoort u in optie vijf van de weerlijn: 0900-9725.

Bron: KNMI, weerdagboek Meteo Consult.

Foto voorpagina (uit het archief): Henriette Bosma