Uitbraak koude lucht brengt herfst naderbij

Met de nazomer wil het dit jaar niet zo vlotten. Na een qua weer behoorlijk weekeinde, bereidt de herfst nu een volgende uitbraak voor.

De eerste septemberhelft is achter de rug en net als de afgelopen twee maanden is deze periode een tikje koeler verlopen in vergelijk met het langjarige gemiddelde. De afwijking naar beneden was niet groot, afgerond naar de koude kant, een halve graad. Toch is overal te merken dat de herfst nadrukkelijk aan de poort klopt. Ook op de diverse weerflora is te merken dat men vroeg ‘de herfst in het hoofd heeft’, dat in tegenstelling tot september vorig jaar, toen de zomer maar niet leek te eindigen.

De atmosfeer helpt dit jaar een handje mee om het herfstgevoel aan te wakkeren, want met een hogedrukgebied dat vrijwel voortdurend iets ten westen van Ierland ligt en vrij actieve depressies die naar Scandinavië koersen, stroomt er zo nu en dan al koude lucht vanuit hoge breedte over de noordelijke Atlantische oceaan naar het zuiden toe uit. De afgelopen week hebben we ook in eigen land al een paar frisse nachten gehad in het binnenland en in het hoge noorden deelt de naderende winter zo nu en dan al een eerste plaagstootje uit.

Terwijl het vandaag een heel behoorlijke nazomerdag is, zal het weerbeeld morgen (maandag) heel wat minder fraai uitpakken. De volgende herfstuitbraak is namelijk markant op de weerkaarten te zien en wordt in gang gezet door een actieve depressie die vandaag (zondag) al boven het noorden van de Noordzee is verschenen en naar het oostnoordoosten koerst. Het hogedrukgebied op de oceaan heeft zich daarbij tijdelijk wat verder naar het westen teruggetrokken en heeft een uitloper in de richting van IJsland. Tussen deze rug en de depressie komt de afstroom van een portie behoorlijk koude lucht op gang. Op een van de afbeeldingen hiernaast is te zien dat in deze luchtsoort de temperatuur op het 850 hPa-vlak (die zich op ongeveer 1500 meter hoogte bevindt) ten noordoosten van IJsland tot onder de -10 graden daalt. Op zijn weg naar het zuiden warmt deze lucht boven het relatief warme zeewater op. Hierdoor ontstaan er nogal wat buien. Toch is maandagochtend vroeg de temperatuur op 850 hPa bij de Faeroer eilanden ook al tot -5 graden gedaald. IJsland krijgt een flinke veeg van deze koude lucht mee. Maandagochtend zal het daar vrijwel overal –  een smalle kuststrook uitgezonderd – vriezen, in het binnenland op veel plaatsen matig (zie afbeelding). Op de hoger gelegen delen, zoals op de Vatnajökull,  de grootste gletsjer van Europa, komt het gemakkelijk onder de -10 graden; strenge vorst.

Zo een vaart zal het in ons land nog niet lopen. De voorste begrenzing van de koude lucht zal maandag in ons land bewolking en flink wat regen veroorzaken en vanaf de avond komen ook wij volop in de koelte terecht met een wind die naar noord waait en flink aantrekt. Dinsdag krijgen we vervolgens echte Hollandse luchten met stapelwolken en opklaringen te zien, maar hoewel de zon dus geregeld tevoorschijn komt en het op een enkel, kortdurend buitje droog blijft, komt de temperatuur op veel plaatsen niet hoger dan 15 of 16 graden.

Het geeft in ieder geval aan dat ook bij ons de herfst het zomerregime langzaam maar zeker aan het vervangen is. Tot (nacht) vorst komt het voorlopig nog niet, daarvoor is het nog te vroeg in het seizoen. Als alles meezit, kan het in september echter wel tot vorst in de nacht komen, niet alleen aan de grond, maar op in de thermometerhut, op anderhalve meter boven het maaiveld. Daarover zullen we morgen verhalen.

Bronnen: Meteo Consult, ECMWF.

Foto’s:  Els Labro Gendt (voorpagina); Martha Kivits.