Mooie depresssie

Het weerbeeld mag dit pinkersterweekend niet altijd even fraai zijn geweest, de depressie die dit alles veroorzaakte, was dat wel. In woord en beeld leggen we uit hoe dat zat.

Al een aantal dagen voor het pinksterweekeinde werd verwacht dat het qua weer geen fameus weekend zou worden. Actieve storingen zouden rond ons land ronddolen en het weer een tamelijk somber een periodiek ook nat beeld meegeven. Een teleurstelling voor veel mensen wellicht, juist omdat het de dagen daarvoor tamelijk zomers was met temperaturen die lokaal tot bijna 26 graden wisten op te lopen.

Als we nu vandaag (maandag tweede pinksterdag) terugblikken naar de afgelopen paar dagen, dan is de conclusie gerechtvaardigd dat het mee is gevallen met het weer. Vooral op zaterdag brak de zon hier en daar nog behoorlijk door in de middag en bij weinig wind en temperaturen tussen 17 en bijna 20 graden was het buiten niet onaangenaam. De volgende actieve storing passeerde voor een groot gedeelte in de nacht van zaterdag op zondag en deed in delen van het land, onder andere in Utrecht, Noord-Holland en Friesland lokaal meer dan 20 mm hemelwater neerdalen. De verschillen op vrij korte afstand waren trouwens hier en daar groot. Terwijl er bij het KNMI in De Bilt 20 mm viel en de maand daar als geheel de natste mei gaat worden sinds het begin van de waarnemingen, viel er in de regio Wageningen-Ede en verder oostwaarts tegelijkertijd niet één drup. Daar volgde pas in de ochtend buiige regen, die echter vrij snel oostwaarts wegtrok en ’s middags was het bij een doorbrekend zonnetje buiten opnieuw best uit te houden.

Vanochtend trok, bijna stiekem, een regengebied vanuit het oostzuidoosten het land binnen. Deze regen was gekoppeld aan een actieve depressie die gisterenochtend bij Lands End verscheen en langzaam via Bretagne Frankrijk introk en zo vervolgens verder oostwaarts koerste. Deze storing was en is gekoppeld aan een zogenaamde ‘koude put’, een ongeveer cirkelvormig gebied met lage temperaturen in de bovenlucht. De bewolking en de bijhorende neerslag leverden bepaald spectaculaire plaatjes op, die hierbij zijn geplaatst. Hier zullen we nu globaal en in simpele bewoordingen uitleggen hoe deze beelden zo door de natuur werden gevormd.

Als een depressie zich ontwikkelt, ontstaat er geleidelijk een kern, waarin de luchtdruk aan de grond het laagst is. De wind gaat daar dan tegen de wijzers van de klok in omheen waaien. Aan de zuidkant van de storing is de wind dan west tot zuidwest, aan de noordkant juist oost tot noordoost.  Als we er vanuit gaan dat de storing van west naar oost beweegt, dan waait er op grotere hoogte, bijvoorbeeld op twee tot zes kilometer hoogte, in dat geval een stevige westelijke wind.

Zodra de storing uitdiept (de luchtdruk in de kern wordt steeds lager) zal het windveld tegen de wijzers van de klok in aan de grond steeds markanter worden, maar zich ook geleidelijk op wat grotere hoogte gaan manifesteren. Voor de depressie uit, ten oosten ervan dus, wordt de wind meer zuid tot zuidwest, erachter meer noord tot noordwest. Zodra dit het geval is, is er een zogenaamde ‘hoogtetrog’ ontstaan. Het gevolg van deze veranderende stroming in de hogere luchtlagen is dat de depressie niet mee zo goed kan worden meegevoerd en dus vertraagt.

Dit proces bereikt zijn hoogtepunt als ook op grotere hoogte de wind als het ware een complete cirkel tegen de wijzers van de klok gaat beschrijven, net als aan de grond. In vakjargon heet het dan dat de trog is ‘afgesnoerd’ en is getransformeerd in een zogenaamde ‘koude put’. De depressie kan dan letterlijk geen kant meer op en zit als het ware gevangen in de luchtdraaikolk die hij zelf heeft opgewekt. Uiteraard blijft het geheel dan toch niet precies op zijn plaats. De verschillen in windsterkte net buiten de wervel zorgen ervoor dat de hele wervel zich nog langzaam verplaatst.

En dat is nu juist gebeurd met de depressie die gisteren (zondag) langzaam het Kanaal overstak en Frankrijk begon binnen te trekken. De wolken- en neerslagbeelden zijn zelfs zo duidelijk dat daarmee de hierboven beschreven processen duidelijk worden weerspiegeld en niet door ingewikkelde grond- en bovenluchtkaarten hoeven te worden ondersteund. Op de eerste twee foto’s, die van zondag 27 mei om 8 en 9 uur lokale tijd is te zien dat de transformatie van diepe trog tot koude put al vrijwel is voltooid. De wolken- en neerslagkrul nabij Lands End is al bijna volledig om het depressiecentrum heengedraaid.

Om 14 uur lokale tijd is vorming van de koude put een feit. Zowel het centrum van deze put als van de kern van de depressie aan de grond zijn dan boven het noorden van Bretagne terechtgekomen. Bepaald spectaculair is dat neerslag en de bewolking toen al twee maal om het centrum waren heengedraaid en was er in het hart zelfs een soort ‘oog’ zichtbaar (foto 3, 4 en 5).

Dat proces zette in de loop van de dag uiteraard verder door. Om 19 uur lokale tijd was het aan de radarbeelden al  niet meer goed te zien hoe vaak de neerslagbanden om het centrum heen waren getold, minstens drie, wellicht al vier maal (foto 5). In de loop van de avond en nacht raakte het mooie beeld van deze structuur verder verstoord. Uiteindelijk bleef er een cirkelvormig hart met een aantal buien over, en lagen de banden met dikke massieve bewolking en meer aanhoudende regen daar op veel grotere afstanden omheen gedrapeerd. De regen die vandaag vanuit het oostzuidoosten ons land binnenschoof, is een van deze banden.

Van deze koude put zullen we de komende dagen nog behoorlijk last houden. Het zwaartepunt trekt eerst langzaam naar de Alpen, maar vervolgens over Duitsland naar het noorden en uiteindelijk later op woensdag en donderdag weer naar het westen. Een dergelijk langzame, min of meer cirkelvormige beweging, uiteindelijk in westwaartse richting wordt een ‘retrograde’ beweging genoemd en is typerend voor een koude put. Dit alles speelt zich in de buurt van en ten zuiden van ons land af, dichtbij genoeg om regelmatig regengebieden of een aantal buien over ons heen te krijgen. Ook de laatste meidagen zullen dus erg wisselvallig verlopen en eraan bijdragen dat mei op steeds meer plaatsen als een recordnatte maand in de klimaatboeken kan worden bijgeschreven. De precies verwachtte weersontwikkelingen kunt u beluisteren op onze Meteo Consult weerlijn, 0900-9725, onder optie 1 tot en met 6.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, eigen archief.

Foto’s: NOAA, eigen archief. Foto voorpagina: Stan Bouman.