Duitse tornado's?

In Duitsland ging het gisteren en eergisteren flink tekeer met zware onweersbuien. Lokaal kwam het zelfs (bijna) tot tornado's.

Terwijl het team van DutchTRex in de Verenigde Staten op zoek is naar misschien wel het spectaculairste weerverschijnsel dat er bestaat, tornado’s, was het de afgelopen dagen ook dicht in onze buurt extreem weer.

Zondag kwam een lijn met hele zware onweersbuien vanaf Frankrijk via België richting Nederland met windstoten tot 90 kilometer per uur. Deze buienlijn splitste zich op het laatste moment echter in twee delen af. Daardoor gingen het grootste gedeelte van dit explosieve geval ten westen en oosten van ons langs, met eigenlijk alleen in het zuidoosten en oosten op een aantal plaatsen echt zware regenval.

In Duitsland was het toen echter behoorlijk raak met op zeer uitgebreide schaal onweer, hagel, zware regen en windstoten. En ook gisteren ging de atmosfeer in Duitsland weer helemaal los. Was er zondag nog sprake van een onder meteorologen interne waarschuwing voor de mogelijkheid van het optreden van tornado’s, maandag was de mogelijkheid van het optreden van tornado’s zelfs bij het weerbericht op de Duitse televisie genoemd. En dat is toch wel zeer uitzonderlijk. Maar niet onterecht, want de omstandigheden gaven er aanleiding toe.

Een actief koufront dreef vanuit het westen langzaam in de richting van het oosten van Duitsland. Voor dit koufront uit bevond zich vrij warme lucht met temperaturen in het oosten van Duitsland van een graad of 24 als maximum. Daarachter een stuk koudere lucht. Bovendien, en dat is nog wel het belangrijkste element, was er sprake van grote tegenstellingen in de luchtstromen. Voor het koufront uit stond er aan de grond nauwelijks wind, maar in de bovenlucht stonden tegelijkertijd sterke zuidwestelijke winden (de straalstroom). Deze tegenstellingen maken de kans op tornado’s aanzienlijk groter.

De gevaarlijkste buien waren daarbij niet op het koufront zelf aanwezig, maar in het gebied daarvoor afgaand (ten oosten ervan dus). Dit zijn in de geschetste situatie vaak de gevaarlijkste buien. In de bovenlucht werd de kou door de stevige straalstroom al een stuk verder naar het oosten gevoerd, voorafgaand aan de doorkomst van de koude lucht aan de grond. Tegelijkertijd werd het in dit gebied overdag nog behoorlijk warm, doordat aanvankelijk de zon af en toe flink scheen in de aan de grond nog warme lucht. En daarbij was er dus het grote verschil tussen de wind aan de grond (nauwelijks wind) en de wind op grote hoogte (een bulderende zuidwester).

In de loop van de dag ontstonden er stapelwolken, waarvan een aantal aan het eind van de dag ineens ‘ontploften’ tot grote en zware omvang. Boven het oosten van Duitsland waren daardoor de meeste actieve buien aanwezig. Onder meer bij Chemnitz en Dresden, in Saksen, kwam het tot een hele zware onweersbui. Op het radarbeeld hiernaast is deze bui omcirkeld. Aan de zuidkant van Dresden probeerde een slurf (een tuba) uit de wolk de grond te bereiken, maar het is onduidelijk is of dit ook is gelukt. Lange tijd heeft het in ieder geval niet geduurd, want schade is zover bekend niet gemeld.

In ieder geval heeft het dus gisteren behoorlijk gespookt in Duitsland met zware onweersbuien en flinke windstoten. Het enige dat de vorming van tornado’s eigenlijk ‘tegenwerkte’ was dat het voorafgaand aan het koufront nog niet echt héél warm was. De temperatuursverschillen tussen de koude lucht die, op grote hoogte, voorafgaand aan het koufront al werd ingeblazen en de warme lucht aan de grond, was daardoor minder groot dan in principe mogelijk is. De tegenstelling in windrichting op verschillende hoogte, was op zich echter bijzonder geschikt.

In de VS hopen de deelnemers aan DutchTRex ook op veel van zulke situaties, maar dan wel met hele grote temperatuursverschillen. In ons deel van Europa en ook Duitsland is dat uitzonderlijk, in de VS zo aan het eind van de lente en het begin van de zomer komen dergelijke situaties met regelmaat voor.

Afbeelding homepage: uitsnede foto Els Bax.

Bron: Meteo Consult, Tornadolist Deutschland, Vereniging voor Weerkunde en Klimatologie