Laatste kunstjes Gordon

Vijftigduizend huizen in Noord- Ierland zaten vanochtend zonder stroom als gevolg van de ex-orkaan Gordon. Helene is de volgende orkaan op weg naar Europa.

Het laatste kunstje van het lagedrukgebied, ontstaan uit de restanten van de orkaan Gordon, speelde zich gisteravond en de afgelopen nacht boven de Ierse Zee en uiteindelijk vooral in Noord-Ierland af. Daar was de storm er de oorzaak van dat zo’n 50.000 huishoudens zonder stroom kwamen te zitten. Als gevolg van afbrekende takken kwamen hoogspanningsleidingen op de grond terecht. De elektriciteitsmaatschappijen in Noord-Ierland verwachten dat het wel morgen wordt voordat iedereen in het gebied weer stroom heeft.

Na een middag vol speculaties over de werkelijke kracht van het lagedrukgebied, dat uit de restanten van Gordon was ontstaan, kwam het windveld ervan aan het einde van de middag bij de ingang van de Ierse Zee aan. In de buurt van Land’s End trok de wind even tot een gemiddelde van windkracht 10 aan met een windstoot van 125 kilometer per uur. De luchtdruk in de kern bleek te zijn gedaald tot 976 hPa. Daarmee was het lagedrukgebied duidelijk dieper dan door het Amerikaanse GFS-model was verwacht en wat minder diep dan door het Europese (ECMWF) en het Engelse (UKMO) model was aangegeven.

Boven de Ierse Zee leverde de passage van het windveld over het algemeen een windkracht 8 op, met veel zwaardere windstoten. Boven Noord-Ierland was de storm weer een stuk actiever. Op het moment dat het lagedrukgebied Noord-Ierland passeerde zorgde de straffe zuidoostenwind er in Schotland voor dat de temperaturen daar midden in de nacht tot boven 20 graden opliepen. Rond drie uur vannacht meldden tien stations temperaturen boven 20 graden. Een uur later kwam het station Skye met 22 graden uit de bus. Dit zijn opmerkelijk hoge temperaturen, vrijwel netzo hoog als het maximum van gisteren.

Ex-Gordon leidde op de stranden van Cornwall tot een andere bijzondere gebeurtenis. De golven die er van zee binnenrolden, waren zo hoog dat voor het eerst in de Engelse geschiedenis een zogenoemde ‘big wave surfing contest’ gehouden kon worden, een surfwedstrijd op hoge golven dus. Golven die normaal alleen in exotischer oorden als Hawaï de stranden op rollen. De wedstrijd werd op het laatste moment nog op de kalender gezet. Tot grote vreugde van de deelnemers overigens. Ze vonden het fantastisch.

Op andere plaatsen leidt de warme lucht, die door de voormalige orkaan naar het noorden wordt gestuwd, tot bijzondere omstandigheden. In Scandinavië is de voorste begrenzing ervan tot het midden van Noorwegen, Zweden en Finland. Aan de zuidkant van het front werd het in delen van Noorwegen gisteren bij voorbeeld 23 of 24 graden. Aan de noordzijde van het front stroomde met een noordwestelijke wind vanuit het poolgebied juist koude, Arctische lucht naar het zuiden. In Lapland sneeuwde het daarin op diverse plaatsen bij temperaturen van maar net boven het vriespunt. De afgelopen nacht vroor het op diverse plaatsen een paar graden. Het gebeurt maar zelden in Europa dat de temperaturen aan weerszijden van een front, waar nu subtropische en Arctische lucht bij elkaar komen, zo sterk verschillen als op dit moment het geval is. Vandaag verandert in deze situatie weinig.

Levert de weerssituatie van nu in de landen om ons heen spectaculaire situaties op, bij ons is het spektakel vandaag van een heel andere aard. Net als gisteren worden in Nederland ook vandaag voor de tijd van het jaar bijzonder hoge middagtemperaturen aangetekend. Werd het de afgelopen nacht, ondanks het heldere weer van dat moment, al niet kouder dan 12 tot 13 graden in het noordoosten en 18 graden in het zuidwesten, rond 13 uur vanmiddag was het kwik in het oosten bij veel zon alweer tot rond 26 graden gestegen. Vanmiddag kan het er lokaal 28 of 29 graden worden. In het westen drijft al wat meer bewolking binnen, op nadering van een wolkenzone die het komende weekeinde boven ons land ligt.

Bij de verwachtingen voor de komende week is een belangrijke rol weggelegd voor de orkaan Helene, die de Europese meteorologen vanaf nu de nodige hoofdbrekens zal gaan bezorgen. Helene ligt nu nog ver weg op de oceaan en is een categorie-1 orkaan met gemiddelde windsnelheden van 135 kilometer per uur rond de kern. Volgens het Hurricane Centre in Miami volgt het systeem de komende dagen een noordoostelijke koers richting het zeegebied ten westen van Ierland. Uit de restanten van de orkaan vormt zich daarbij een nieuw lagedrukgebied dat, als gevolg van de interactie met andere systemen boven de oceaan, mogelijk zeer actief kan worden. Een van de bij het Hurricane Centre in gebruik zijnde modellen komt daarbij met een lagedrukgebied waar omheen de wind met een gemiddelde snelheid van ruim 180 kilometer gaat waaien. Dat zou ongeëvenaard zijn. De meteorologen hebben het dan ook over een ‘formidabel laag ‘ als deze (extreme) optie uit zou komen.

Het Europese model worstelt al enkele dagen sterk met de precieze koers, die Helene zal gaan volgen. Leek de oplossing in de berekening van gisteren nog behoorlijk sterk op die van het Hurricane Centre, vanochtend kwam er evenals gisterochtend een totaal andere koers uit de bus. Een koers die de orkaan via de Azoren op termijn bij de zuidwestpunt van Portugal zou brengen. Voor het weer in Nederland hebben deze sterk uiteenlopende opties tot gevolg dat de verwachting vanaf maandag erg onzeker is. Zou Helene ten westen van Ierland uitkomen, dan lijkt een terugkeer van de nazomer niet ondenkbaar. Zou de veel zuidelijker koers van vanochtend uit de bus komen, dan wordt een overgang naar koeler en wisselvalliger weer vrijwel onvermijdelijk. De komende dagen zal duidelijk worden waar het heen gaat.

Bron: Meteo Consult, Finnish Road Administration