Veiligheid bij onweer

Er worden nog steeds veel vragen gesteld over het bijzondere weer van de afgelopen weken. Waar kunt je het beste schuilen bij onweer?

De meteorologische herfst is nog maar nauwelijks van start gegaan, of we hebben de eerste tegenvaller al te pakken. Niet een mooie nazomerzon, zoals verwacht, maar wolkenvelden bepalen vandaag het weerbeeld. En op sommige plaatsen is uit de bewolking ook al een spatje regen gevallen. Vanmiddag kan dat met name in het noorden nog wat vaker gebeuren. De kans op zon is het grootst in het zuidoosten. Het wordt hierbij tussen 20 en 23 graden.

Dat het toch een beetje tegenviel, heeft ermee te maken dat het koufront, dat aan het aardoppervlak de komende nacht pas passeert, op wat grotere hoogte vandaag al over ons land trekt. De bewolking, die erbij hoort, houdt de zon dan ook veelvuldig tegen. Want voor de zon maakt het niet uit of de wolken, die over Nederland trekken, nu in de hogere delen van de atmosfeer of juist dichtbij het aardoppervlak hangen. Vanavond en vannacht volgen de lagere wolkenvelden en ook daaruit kan lokaal een spatje regen vallen.

Ook al is de augustusmaand nu voorbij, het napraten erover is toch nog niet helemaal opgehouden. Dat blijkt ook uit de vele overzichten die onze trouwe waarnemers ons op dit moment toesturen, over de maand augustus en over de zomer als geheel. Ook bereikten ons naar aanleiding van het verhaal over wat te doen in geval van onweer, geschreven nadat blikseminslag in een boom op de begraafplaats van Vorden aan twee muzikanten van de plaatselijke fanfare het leven had gekost, een aantal vragen die op antwoord wachten.

Een van de meest intrigerende kwesties is daarbij de vraag onder welke boom je nu veiliger bent, in geval van onweer: onder een eik of onder een beuk? We zijn hier zelfs door een aantal mensen over gebeld. Er gaat namelijk een hardnekkig verhaal dat je onder een beuk veiliger bent dan onder een eik. Om het antwoord meteen te geven: dit is NIET waar. In principe trekken alle boomsoorten in gelijke mate de bliksem aan. Daar is geen verschil in aan te brengen, blijkt uit ieder onderzoek. Dat het verhaal over vermeende veiligheid van de beuk toch gaat, komt doordat en beuk, die getroffen wordt door de bliksem, minder zichtbare schade heeft dan een eik.

Door de ruwe bast kan de bliksem bij een eik niet afgevoerd worden via een natuurlijke bliksemafleider: een straaltje water langs de stam. Het gaat als volgt: de bliksem slaat in de boom. Dan verdampt het water in de stam en ontploft deze. Op die manier blijft een meer dan duidelijk zichtbaar schadespoor op de stam achter. Beuken hebben net als berken gladde stammen. De bliksem wordt daarover zo naar de aarde afgevoerd. Uiterlijke schade is er dan vaak niet. Hieruit is ten onrechte het idee ontstaan dat beuken veilige schutplaatsen zouden zijn bij bliksem, wat dus niet zo is.

Een ander verhaal is dat je met je auto, op het moment dat daarop een bliksem is ingeslagen, tegen een paaltje moet rijden om de lading af te voeren. Ook dit is NIET waar. De restlading die op de auto achterblijft, is meteen na de ontlading al vrijwel nihil. Het heeft dan ook geen enkele zin om tegen een paaltje aan te rijden, het is alleen zonde van de lak. Wacht wel met uitstappen, totdat het onweer op een veilige afstand is. Dan slaat niet nog een bliksem in.

Waar ben je veilig tijdens onweer? In huis, al is het wel verstandig om uit de buurt te blijven van radiatoren, bedradingen en stopcontacten. Verder is een auto veilig, een metalen caravan en ook een metalen boot bieden bescherming, mits je erin kunt zitten. En dat laatste valt in een boot, als het om je heen erg slecht weer is, natuurlijk tegen. Veel veiliger is het hoe dan ook om naar de kant te gaan en daar een goed heenkomen te zoeken.

Vliegeren tijdens een onweersbui en zelfs al bij de nadering van een onweersbui is erg gevaarlijk. De vliegerkoorden pikken, hoe langer ze zijn en zeker als ze nat zijn, de zich opbouwende spanning in de atmosfeer al heel snel op. Er zijn verschillende verhalen bekend van vliegeraars die op die manier met knetterende lijnen te maken kregen, als gevolg van een stroom die zich nog het beste met het wel vaker optredende St.-Elmusvuur laat vergelijken.

Zorg ervoor dat je zelf nooit het hoogste punt van je omgeving wordt, verlaat het water als je aan het zwemmen bent en laat voorwerpen die goed geleiden (metalen voorwerpen) achter. Ben je in het open veld tijdens onweer, dan is het verstandig om gehurkt te gaan zitten, ineengedoken en met de voeten zoveel mogelijk tegen elkaar aan. Hoe dichter de voeten bij elkaar staan, hoe minder spanning pikken ze op, op het moment dat de bliksem bij een nabije inslag via de grond wordt afgeleid. Dit kan in sommige gevallen het verschil tussen leven en dood uitmaken. Omdat bliksems altijd een wisselende sterkte hebben, is niet aan te geven hoe groot de radius is waarbinnen je er indirect toch mee te maken krijgt.

Een ander punt van discussie dat nog na-echoot als gevolg van de opnieuw verregende augustusmaand is de vraag hoe het verder moet met de riolering in Nederland. Op steeds meer plaatsen blijkt dat de oude rioleringsstelsels de kracht van de 'nieuwe' buien nauwelijks aankunnen. Vaker en vaker komt het tot wateroverlast en op steeds meer plaatsen wordt nagedacht over de vraag of aanpassingen gewenst zijn. Hier en daar is daar al mee geëxperimenteerd, zoals in het dorp Garderen op de Veluwe. In het centrum kwam het daar de afgelopen jaren meerdere malen tot (soms grote) wateroverlast.

Tijdens een reconstructie van de wegen in het centrum is de riolering aangepast. Er zijn deels grotere buizen gekomen, verder zijn op diverse plaatsen zinkbedden aangebracht en met behulp van de natuurlijke hoogteverschillen in de dorpskom zijn afvoerroutes gecreëerd waarlangs het overtollige water kan wegstromen, op het moment dat de riolering het toch niet aankan.

Inmiddels heeft het nieuwe systeem 2 jaar gefunctioneerd en met redelijk succes. De laatste twee is het niet meer tot grote overlast gekomen. Hoewel de kom nog wel weer een enkele keer onder water is gekomen, stroomde het water steeds snel weg en kon erger worden voorkomen. Belangrijk is dat veel bewoners een extra zintuig hebben ontwikkeld voor putten, die door blad verstopt dreigen te raken. Verder wordt tegenwoordig onmiddellijk de weg afgezet, zodra die onder water komt. Dat voorkomt golfslag als gevolg van mensen die hard door het water heen gaan rijden. Ook op andere plaatsen was op deze manier de afgelopen weken op een tamelijk eenvoudige manier schade te voorkomen geweest, die nu wel is ontstaan.

Voor wat het weer van nu betreft, hebben we een wisselvallig weekeinde voor de boeg met vooral in de nacht naar zondag regen, die zondagochtend naar het zuidoosten wegtrekt. Hier vooruit en ook na de regen laat de zon zich af en toe zien, maar kan tevens een enkele bui vallen. De zuidwestelijke wind trekt flink aan en de temperaturen, die morgen rond 22 graden schommelen, gaan zondag een paar graden omlaag. Volgende week wordt het weer langzaam beter.

Bron: Vragenstellers, Internet , Meteo Consult