Zomer 06 niet de warmste

Eigenlijk leek het na de julimaand, de warmste die we ooit in Nederland hebben kunnen optekenen, kat in het bakkie, maar toen augustus.

Toen de hete julimaand, met een gemiddelde temperatuur van 22,3 graden de allerwarmste maand die we zeker in de laatste 300 jaar in Nederland hebben kunnen aantekenen, in de klimaatboeken was weggeschreven, lagen allerlei zomerrecords voor het oprapen.

Eigenlijk stond nagenoeg vast dat de zomer bijna niet meer anders dan de allerwarmste van in elk geval de laatste 100 jaar moest worden en daarmee ook in De Bilt de monumentale zomer van 1947 van de troon zou stoten. Een augustusmaand met een ongeveer normale gemiddelde temperatuur was al voldoende geweest om dit huzarenstukje te volbrengen. Gezien het feit dat het in juli zo warm was geweest en ook vanwege het feit dat de temperaturen van het zeewater en het water van het IJsselmeer tot bijna recordhoge waarden van tussen 20 en 24 graden was opgelopen, stond bijna vast - de kans werd hier en daar op 95 procent becijferd - dat ook augustus aan de warme kant zou verlopen. Kat in het bakkie dus. Andere records, die nog konden worden gebroken, waren die van de droogste zomer ooit en die van de zomer met de grootste warmteproductie ooit.

Wat niemand op dat moment echter bevroedde, gebeurde wel. De nu bijna voorbije augustusmaand lapte alle conventies aan zijn laars, verliet het zomerpad en kwam met een ongekende weersomslag die netzo hardnekkig bleek als de hitte in juli. Wolken en buien bepaalden het beeld, brachten het ene na het andere gebied wateroverlast en zorgden ervoor dat de gemiddelde temperatuur in augustus bij de eindafrekening waarschijnlijk bij ongeveer 16,5 graden zal blijven steken, zeven tiende van een graad beneden de normaal van 17,2 graden. En bijna zes (!) graden beneden het juligemiddelde. Consequentie van dit alles is dat de zomer van 2006 er in De Bilt toch niet in zal slagen om die van 1947 van de troon te stoten. Waarschijnlijk komen we tweetiende graad tekort. De zomer van 1947 had als gemiddelde 18,7 graden, die van 2003 18,6 graden.

Aan het record voor wat de warmteproductie betreft, is sinds het begin van augustus niet veel meer gedaan. September in zijn eentje zal er waarschijnlijk niet meer in slagen om dit record nog binnen te slepen. Het record voor wat de droogste zomer uit de reeks betreft, raakte al snel buiten beeld. Twee heel andere potentiële records kwamen daarvoor in de plaats. Niet alleen staat het stationsrecord, dat uit augustus 2004 stamt en op naam van Maasland staat, nog steeds te wankelen, ook kan augustus tot de gemiddeld natste maand van de laatste ruim 100 jaar uitgroeien.

Augustus is dus niet alleen lokaal, maar ook gemiddeld over het land extreem nat geworden. Gemiddeld over 13 KNMI-neerslagstations is over de eerste 30 dagen 188 mm gevallen tegen 60 mm normaal. Landelijk is augustus al de natste sinds het begin van de metingen, het vorige record stamt uit 1969 toen augustus 152,3 mm opleverde.

De kans is groot dat augustus landelijk gemiddeld de natste maand wordt in zeker honderd jaar. Aan top staat nu nog september 2001 met landelijk gemiddeld 190,8 mm, daarna volgen oktober 1932 (187,0 mm), 1957 (173,7 mm), oktober 1998 (171,6 mm), december 1965 (169,4 mm) en november 1944 (168,7 mm). De berekeningen zijn gebaseerd op gemiddelden van 13 KNMI-neerslagstations met lange reeksen (sinds 1906).

Zeeuws Vlaanderen is het natste gebied: lokaal viel hier in de eerste 30 dagen van augustus al 320 mm. Alleen al in de eerste vier dagen van augustus viel kreeg Zeeuws-Vlaanderen zo'n 150 mm in de meters. De vorige maand was juist uitzonderlijk droog en de hele maand juli leverde in Schoondijke in Zeeuws Vlaanderen volgens voorlopige cijfers slechts 13,4 mm op. Die extreme regenhoeveelheden van de eerste augustusdagen zijn in het landelijke perspectief groot, hoewel er in een etmaal soms nog meer valt. Volgens de statistieken valt er op een willekeurige plaats in ons land maar eens per 100 jaar in een week een hoeveelheid van 127 mm. Toevallig kreeg Zeeland het ook vorig jaar zwaar te verduren.

Het warme water in het IJsselmeer en voor onze kusten, dat we nog danken aan het extreem warme weer in de julimaand, is al dagenlang een bron van waterhozen die prachtige plaatjes opleveren, maar soms ook schade. Zo werden zondagavond bij Wateringen in het Westland enkele kassen door een windhoos zwaar beschadigd.

Waterhozen zijn kleine trechtervormige slurfjes door snel draaiende luchtbewegingen onder wolken boven de Noordzee, de Waddenzee en het IJsselmeer. Als zo'n slurf het wateroppervlak raakt en water opzuigt, wordt dat een waterhoos genoemd. Een waterhoos is een windhoos maar dan boven water. Boven land verliest de hoos meestal zijn kracht. Waterhozen komen vooral in de tweede helft van de zomer en het najaar voor, wanneer het relatief warme zeewater de vorming van buien bevordert.

De afgelopen dagen zijn vele prachtige foto's van waterhozen bij ons binnengekomen. Bij dit verhaal laten we er enkele zien, onder de foto van dinsdagavond die heel het land verbaasde, met daarop een op het oog niet eens zo heel bijzondere bui voor de westkust die er wel in slaagt om drie waterhozen tegelijkertijd te fabriceren.

Door de warme julimaand is de temperatuur van het zeewater en van het water van de IJsselmeer enige tijd erg hoog geweest met uitzonderlijk hoge waarden tussen 20 en 24 graden. De buien ontstaan vooral in koude uit de poolstreken afkomstige lucht waarbij grote temperatuurverschillen optreden tussen het zeewater en de lucht daarboven. Jaarlijks worden voor onze kust en boven het IJsselmeer een tiental waterhozen gezien. Dit jaar zijn dat er meer.

Nu de augustusmaand vrijwel tot het verleden behoort en september nadrukkelijk aan de poort rammelt, lijkt ook een geleidelijke verandering van het weer op het programma te staan. Morgen al dringt warmere lucht binnen. Positief daarbij is dat de temperaturen van noordwest naar zuidoost weer eens tot tussen 18 en 22 graden kunnen oplopen. Negatief is dat hiermee ook bewolking Nederland bereikt, waaruit vooral in het westen en noorden weer enige regen of motregen kan vallen. Het zuidoosten blijft nagenoeg droog.

Vrijdag zou in het hele land, met een beetje geluk want storingen liggen wel dichtbij, weleens tot de eerste fraaie nazomerdag sinds vrij lange tijd kunnen uitgroeien. Als alles gaat zoals nu verwacht, blijft het droog en laat de zon zich geregeld zien. Toch trekken ook dunne wolkenvelden over. De temperaturen komen uit op aangename waarden tussen 20 en 24 graden. Tijdens het weekeinde neemt de kans op wolken en wat regen of een bui weer toe. De temperaturen gaan ook iets omlaag, maar blijven met 18-22 graden op peil.

Bron: KNMI, Waarnemers , Meteo Consult